हामी

हामी

विदेशी दुतलाइ His Excellency भन्न हामी गर्व गर्छौं, तर आफ्नै देशका महामहिम राष्ट्रपतिलाई भैंसी गोठालो आदि उपमाको खोइरो खन्छौं । स्वदेशी नागरिकता त्यागि विदेशी नागरिकता अंगाली विदेशको कुनै राज्य सभा वा नगर परिषद्को चुनावमा उम्मेद्वारी दिने भूपू नागरिकको समाचार मुख्य पृष्ठमा छाप्छौं, हेर्छौं अनि फेसबूक र ट्विटरमा बधाईको ओइरो खान्याउछौं । तर आफैले भोट दिई पठाएको सभासदले के कस्ता कार्य सम्पादन गर्यो, आफ्नो चुनावी एजेण्डा पुरा गर्यो कि गरेन भन्ने विषयमा हाम्रो कहिने चासो गएन ! उनिहरुलाइ मुखका थुक सुकिन्जेल गालि गर्नुमै हामी रमाउँछौं ।

हामीले हाम्रा सम्पदा, हाम्रा मौलिकता, हाम्रा धरोहर, हाम्रा सुन्दरता र हाम्रा रोमान्चकता आफैले कहिले पनि परख गर्न सकेनौ । हामीले देख्ने त केवल दरिद्रता, कोलाहाल, व्याभिचार र हाम्रो पछौटेपन थियो; त्यसैले त हामी lonely planet वा BBC वा अरु कुनै बिदेशी मध्यमले destinations to see before you die भनेर नेपालका बारे फलाके हामी फुरुङ्ग हुन्छौ, हाम्रो थेप्चो नाकले सगर छुन्छ, र हामी संसारको कुनै कुनाको साँघुरो कोठामा लुकेर कोलाहल गर्न थाल्छौ पुन: फेसबूक र ट्विटरमा "नेपाल संसारकै राम्रो, एकचोटी घुम्ने पार्छ" ! तर हामी देख्दैनौ, विदेशको कोलाहलमा बसेर हामी आफ्नै देशको दर्शन गर्न भुलेका रहेछौँ !

दुतावासका अतासेहरु, विकास नियोगका कर्मचारी आदिले हाम्रा कला संस्कृतिमा ‘ठुलो चाक’ देखाए मात्र हाम्रो मानसपटलमा 'यस्ता चिज पनि हेर्नुपर्ने र’च नि' भन्ने ज्ञान जागृत हुन्छ, उनीहरुले पुरोडाशका भाग छुट्याए सरि कलाका परियोजनालाई द्रब्यकाणी छुट्याए मात्र हाम्रो ध्यान तिनलाई संरक्षण गर्न जनछ । नत्र संस्कृति, इतिहास, मौलिक साहित्य, र रैथाने ज्ञान उत्खनन गर्न हामीलाई चटारो छैन । त्यसैले त सहरिया वातावरणमा हुर्केका र भारतीय र अम्रिकी स्याटेलाइट टीभी हेर्ने बानि भएका हामीलाई चेतन भगतका खोक्रा किताप महंगोमा किन्ने रहर छ, तर उही पोख्रेली सरुभक्तका पागलवस्ती पढ्ने जाँगर छैन ।

विदेशीले कहिले हाम्रो मुलुकलाई परास्त गर्न सकेन, बेलायति साम्राज्यका अगी हाम्रा हिमाल झुकेनन् भनि हामी घिच्रो फुलाई फुलाई कराउँछौँ, online discussion forum हरुमा आफ्नो बौद्धिकता नभ्याए पछि मुखै छाडेर भएपनि भारतीयलाई गालि गर्नुमा हाम्रो राष्ट्रियताको भावना प्रगाड भएको देख्छौँ । कठै, सडकमा जलेको टायरको कालो मुस्लोमा गगन चुम्ने हाम्रो मुढे र अराजक राष्ट्रियता अब त फेसबूक, ट्विटर र विद्युतिय खबरपत्रका पाठक प्रतिक्रियामा सिमित हुन थालेछ । तर हामीले हाम्रो दास र औपनिवेशिक मानिसिकताले हामीलाई लघुमानवमा परिवर्तन गरेको कहिले आभास गरेनौ, देखेनौ !

अत्याधुनिक र महंगा क्यामेरा र लेन्स त हाम्रै न्युरोडका व्यापारीले पनि उपलब्ध गराउ छन्, तर कहिले पनि हामीले हाम्रो समाजलाई, हाम्रो राष्ट्रलाई र हाम्रो पहिचानलाई आफ्नै क्यामेराको lens बाट हेर्न जानेनौं । विदेशीले खिचेर देखाए पछि बल्ल हामीमा 'ए.... है....' भन्ने चेतना आउछ ! विदेशीका लेन्स नपाए हामी अन्धा हुन्छौ, हामी बामे सर्न पनि सक्दैनौ । विना कुनै सोच उनीहरुको नक्कल गर्नु नेपालका प्रबुद्ध कहलिने वर्गको प्राकृत धर्म हो । त्यसैले त दिनको १२ घन्टे लोडसेडिंगका विचमा पनि स्वयम्भूका स्तुप मुनि हामी साठी मिनेटको अर्थ आवरको प्रहसन गर्छौ ! आयोजक महामहिमहरुले अर्थ आवरको नेपालमा केहि तुक भए यो अज्ञानीलाइ व्याख्यान गरिदिए धन्य हुने थिएँ । आदीज्योति स्वरुप स्वयम्भु कति हाँसे हुनन आँगनको प्रहसन देखेर !

भूपीले तिन दशक भन्दा अघि लेखेको 'हामी' कवितामा चित्रण गरेको आम नेपाली जनको मनस्थिति अहिले ३० वर्ष पछि पनि उस्तै सान्दर्भिक छ । यसको माने यतिका वर्षसम्म पनि हामीमा कुनै परिवर्तन आएको रहेनछ ! 

"हामी रङ्ग-रोगन छुटेका,

टुटेका, फुटेका

पुरानो क्यारमबोर्डका गोटी हौ

एउटा मनोरन्जक खेलका सामाग्री,

एउटा खेलाडीमाथि आश्रित,

आफ्नो गति हराएका

एउटा 'स्ट्राइकर'द्वारा संचालित

हो, हामी मानिस कम र बढ्ता गोटी हौं ।"

आफ्नो कार्यले अरुलाइ बिगर पर्छ कि भन्ने ख्याल हामीमा कहिले आउँदैन, त्यसैले हामी अरुको घर अगाडीको चोकमा फोहोर थुपार्छौ, आफ्नो घर ठड्याउन मूल बाटोमा जथाभावी बालुवा गिट्टी झार्छैं, समाजका अरुको अफ्ठेरोको पर्वाह नगरी "हाम्रो पनि अधिकार छ" भन्दै हामी हाम्रै दुनो सोझ्याउँछौ। विलासी गाडी चड्ने हैसियत बनाए पनी मानसिकता निकृष्ट नै छ, तेसैले चारपांग्रे कार फुटपाथ ढाक्ने गरि पार्किंग गर्छौं । "Civic Sense" को त कुरै हामीमा नगरौ "Common Sense" पनि छैन, तेसैले झरीको बेला मोटर वा बाइक चिप्लो बाटोमा बिस्तारै चलाउनु पर्नेमा उल्टो फुक्का साँढे पुच्चार ठाडो बनाई बुर्कुसी मार्दै दौडे झैँ गरि हुइँक्याउँछौ, बाटोमा जमेको ढल र बाढी बटुवा र अन्य बाइक चालकमाथि वर्साउँछौ ।

हामीमा अहं छ, आफु महान देख्छौं, आफ्नो अपूर्णता देख्दैनौ, आफ्नो असिद्धि जन्दैनौ, र घमण्ड गर्छौ आफ्ना साना उपलब्धिहरुमा । हरेक विषयमा आफुलाई बुझक्की ठान्ने, विषयको गहिराइमा नजने तथापी आफुलाई विशेषज्ञ ठान्ने, मुखले नीति, नैतिकता, र सदाचार ओकलेर व्यवहारमा पाखण्डीपन प्रदर्शन गर्ने  नेपालीको राष्ट्रिय मनोदशा हो ।