Rhino महात्म्य
अर्थात् माथिल्लो श्वाशप्रश्वाश प्रणाली संक्रमण
१. श्री ४
Rhinovirus
सम्पूर्ण राज्य व्यवस्था र समग्रमा मानिसको
चोला नै संक्रमणको अवस्थामा रहेको बेला बेफ्वाँकाको श्वाश प्रणाली संक्रमको कुरोले
खैलाबैला सृजना नगरे पनि Rhinovirusले विषेशत हिमवत खण्डका नेपाल मण्डलका दोपाया
प्राणिहरुलाइ दिएको पिडाको बारे लेख्नु जरुरि छ । धार्नीमा तौलेर जोख्ने हो भने Rhinovirusले प्राणिजनलाइ दिएको दु:ख कुनै नागार्जुन निवासी सामन्त वा आयातित ‘जेल’ प्रयोग
गरि केशसज्जा गर्ने सर्बहारा नेता वा सरकारका उच्च पदमा आसिन भै जनता जनार्दनलाइ
कुनै सिन्कोसम्मको सेवा प्रवाह नगरी घायल-कायल पार्ने अधिकारि वा दक्खिनका छिमेकि
भै टोपली या गोरा कुटनैतिक निकायका ‘नेपाल कुरा’का विज्ञ भै मुलुकको अर्थ-राजनीतिक
अवस्था गाइजात्रे पार्नेहरुको भन्दा कुनै मात्रामा कम छैन । यसै सन्दर्भमा Rhinovirusले आफ्नो ज्यानलाई दिएको सकस खप्न नसकी
विकासशास्त्री विकासाचार्य विकासे माइलाले आफ्नु फेसबुक र स्थानीय “जैरे रिपोर्टर”
दैनिकमा २२ नोवेम्बर २०१० मा करुणादायी र आक्रोशपूर्ण अभिव्यक्ति प्रकट गरेका थिए
जो समकालीन दुर्वाच्य र लेख्य कटुताका
अतिरथी संग्रौलाका लेख्य परम्परासंग समेत तुलना योग्य थियो:
“हैन यो Rhino Virus को जात कस्तो - एक
बाल्टी तातो पनि सिध्याउँदा पनि निख्रिदैँन, सिरक मा
गुट्मुटे पनि रित्तिदैनँ । संसारका पाजी Researcher पनि के
भाका - सिङ्गै Rhino सिद्ध्याउने बन्दुक बनाउन सक्ने त्यो
नाथे Rhino Virus निमिट्यन्न पार्ने जैरे Vaccine बनाउन नसक्ने ?
दुई छाक दाल-भात खुवाएर पालेको यो शरीर पनि कस्तो
बेइमानी - तेत्रो Virus को जत्थाले आक्रमण गर्दा पनि
प्रतिरक्षा को लागि Immunoglobulin
पैदा गर्नु त कता हो कता नाकबाट सिँगान चुहाएर बस्ने ? हैन यो Rhino Virus को जात पनि कति जर्कटो - माथ्लापट्टीको Respiratory Tract मा आफैँ मात्र रजाइँ गरेर
नपुगेर तेस्का बाजे सबै Bacteria
लाई फ्ल्याट भाडामा लगाउने हँ ? हैन ए Rhino Virus तँ सधैं यता-न-उताको ठिमाहा "जिब" भएर बस्ने ? तँलाई Darwin बुढाले भनेको
जस्तो evolve हुनु
पर्दैन ?” (विकासे माइला, २०१०)
सो अभिव्यक्तिले सामाजिक संजाल तथा ‘वात, पित्त र कफ’को
कैफियत भई ढलेका सन्निपाते रोगिझैँ भएका नेपाली (हाम)संचार माध्याममा ठुलो हलचल
पैदा गरेको थियो । तथापि सम्पूर्ण मानब अंगप्रणालीलाई आघात पार्न सक्ने Rhinovirusको सो कुकृत्य न त सरकारका जिम्मेवार व्यक्तिले सुने, न त जनस्वास्थ्यका तालुकदारले
गुने, न त कृपानीधि सृष्टिकर्ता ब्रह्माले आवस्यक हस्तक्षेप गर्नु पर्ने ठाने । भारतीय
कम्पनिका सस्ता जीवनजल, प्यारासिटामोल, अलबेन्डाजोल, ओमेप्राजोल, र सुत्केरी
सामाग्री आदि मुलुकका २ कोठे स्वास्थ्य चौकीहरुमा बाँड्ने ठेकेदारीमा आफ्नो जनस्वास्थिय
दायित्व पुरा भएको देख्ने मन्त्रालयका एक अधिकृतले त स्वईन फ्लु, बर्ड फ्लु आदि तिनतारे
जर्नेलजस्ता जब्बरे virusका कोकोहोलोका विच फ्लुको categoryमा समेत नपर्ने
Rhinovirusको “हिउँदे रोपाइँ” नगर्न चेतावानी समेत दिए । हुन त सरकारी भ्रमण
टोलिमा संलग्न हुने उच्च घनटाउके अधिकारीले जनैको पर्वाह नगरी बिदेशमा पोर्कका
पकवान सेवन गरि रुग्ण त्रि.अ.वि.मा अवतरण हुँदा “ल है स्वईन फ्लु पो लागेछ !” भनि उनको
सुसार गर्दिनुपर्ने महामारी विभागले ‘६२ सालमा नागरिकता लिएको एक नागरिकको दुखेसो
किन पो सुन्थ्यो र ?
यसरि जिम्मेवार निकायले सुनुवाई नगर्दा Rhinovirus झन् बढी
हौसिई आफ्नो कार्यव्यापारमा दत्तचित्त भई लाग्दो भयो ! उता का.मा.पा.ले सडक विस्तारका
नाममा नेपाल मण्डलका बाटा भत्काउँदा चरम वायु प्रदुषण हुन गइ यस मण्डलका २५ लाख
मानिसका स्वास प्रणाली क्षिण हुन गइ, Rhinovirus र उसका परिवारजनलाइ सत्र पर्दो भयो
। यसरि नेपाल मण्डलका आयुका छोरालाइ मात्र हैन सुदुर गिरिका लोपुन्मुख हायुका
छोरालाइ पनि वायु र श्री ४ Rhinovirusले छुने भयो । यस्तै येन-केन-प्रकाणेन श्री
४ Rhino का काम कारबाही दक्खिनी सिमाको अतिक्रमण झैँ निर्बाध चलिरहँदा नेपाल
मण्डलका बातावरण मन्त्रालयका फाँटवाला अधिकारिहरुलाइ पनि Rhino र उनका स्वजनले न्याकी
थला पारेका छन् भनि सुन्नमा आएको छ – आखिर कुष्ठ रोग र एड्सले झैँ महामहिम Rhinovirusले पनि ठुलो सानो भनि नछुट्याउने रहेछन् !
२. श्री ४ Streptococcus
जस्तै नै ‘मै हुँ’ भन्ने माफिया, द्रव्यपिशाच र संबेदनशिल सामाजिक
सेवाका व्यापारमा जुटेका ब्यापारीगण डा. केसीका नैतिक मागका अगाडी औलोका रोगि कामे
झैँ विकासे माइलाले अन्तरात्मा देखिन् सत्तोसराप गरेपछि Rhinovirusका अहंमा चोट पर्दो भयो । तत् पश्चात विकासे माइलाका फेसबुके वाक्य वचन सहन नसकी र धारा
१० mgका Cetrizineको प्रयोगले राइनो भाइरसका खलक विकासे माइलाका उपल्लो स्वास
प्रणालीको आफ्नो घरडेरा छाडी अन्तै जाँदा भए । काठमाडौँका न्युरोड, महाबौद्ध, लाजिम्पाट,
बालुवाटार, महाराजगंज आदि ठाउँका prime
real estate जस्ता मानिसको अत्यन्तै संवेदनशिल
उपल्लो स्वास प्रणालीको डेरा धेरै दिनका लागि के खालि रहन्थ्यो र, Streptococcus नामक एक Gram Positive व्यापारिक घरानाले माइलाको उक्त ठाउँ व्यापारिक प्रयोजनार्थ
भाडामा लिई मालअड्डा जमाइ बस्दो भयो । अड्डा खोलेको ३ दिन भित्र नै उक्त Streptococcusले Coronavirus, Influenza virus, Adenovirus, Haemophilus, Moraxella आदिलाइ व्यापारिक साझेदार
राखी नेपाल मण्डलका कुख्याता व्यापारी सुमार्गीले झैँ Rhinitis, Sinusitis, Nasopharyngitis, Pharyngitis,
Laryngitis जस्ता विविध उत्पादनको समुन्द्रपार व्यापार
गर्दो भयो । Rhinovirusले थातथलो छोडे पनि Streptococcus संग गोप्य गठबन्धन गरि
अधच्छे काम्रेडले झैँ Streptococcusलाई व्यापारका निमित्त अरबौँको लगानी श्रोत जुटाइदेको पनि
सुन्नमा आउँदो भयो ।
असनको अन्नपुर्ण मन्दिरको चोक जस्तो ठाउँमा रहेको Streptococcusको मालअड्डा
इन्द्रचोकको सारी पसल भन्दा बढी चल्दो भयो । छोटो समयमै Streptococcusले आफ्नो कु-उत्पादनको
ब्यापार अंग्रेजको East-India Companyले हिन्दोस्ताँमा गरे झैँ माइलाका अन्य शारीरिक
बजार क्षेत्रहरुमा समेत विस्तार गरि माइलाको सम्पूर्ण शारीरिक र मानसिक प्रणाली
कब्जामा लिई उपनिवेश कायम गर्दो भयो । Streptococcusको औपनिवेशिक हुकुमतका कारण
माइलालाइ नाकमा खसखस हुने, सिंगान बग्ने, हाच्छ्युँ आउने, ज्वोरो आउने, टाउको
दुख्ने, थकान हुने आदि हुन थाल्यो ।
Streptocossusको अत्याचार सहन मुस्किल भै धारा १० mgका Cetrizineको प्रयोग गरि
चिल्लो, पिरो र चिसो खान्कीमा प्रतिबन्ध घोषणा गरि नाकबन्दिको प्रयोगद्वारा Streptocossusका
माल परिवहन हुने र व्यापारिक चोक पुग्ने दोबाटाहरुमा नाकाबन्दी गरियो । कुलमण्डन
खाँका एक सन्ततिले फल्तुपदेशमा “दख्खिन रुपैयाँ निकासी गर्नु औ वैद्यका मात्रा
माफीकका पेनिसिलिन खिच्नु” भनि उल्लेख गरे झैँ धारा ५०० mgका Amoxycillinको प्रयोग
गरि Streptocossusको औपनिवेशिक धन्दा पतन गराउने योजना गर्दा एक जानिफकारले “सौताको रिसले पोइको नाक काट्नु” भन्ने कथन चरितार्थ हुने भन्ने दर्शाएकाले सो योजना
कार्यन्वयन नगरी खान्कीको प्रतिबन्द र दोबाटोका नाकाबन्द कायम गरि धारा १० mgका Cetrizineको प्रयोग गरि Streptocossusलाइ नियन्त्रणमा लिने कार्य गरियो ।
३. निष्कर्ष
राज्यका अदुरदर्शी स्वास्थ्य, वातावरण ताथ शहरी नीतिका कारण मौलाइरहेको Rhinovirus र Streptococcus जस्ता परजीवीका एकाधिकारबादी र औपनिवेशिक बजार व्यवस्था उपर माथ गर्नु आज को
आवश्यकता हो । ति परजीवीका आक्रामक बजार नीति पश्चात: हुने हानि निर्मुलिकरणका
लागि प्रयोग हुने Cetrizine, Rhinex, Decold,
Amoxycillin जस्ता महँगा सशत्रको प्रयोग
भन्दा ति परजीवीका आक्रमण र उपनिवेशिकरण हुन नदिनु बुद्धिमानी ठहर्छ । सोका लागि
यथेष्ट मात्रामा (चौधरी या डाबरका) च्यावान्प्राश नियमित सुँघ्ने (पुन:श्च, ‘सर्बहारा’
नेपालिको बहुराष्ट्रिय कम्पनिहरुबाट उत्पादित ‘आयुर्बेदिक’ चुर्ण नियमित सेवन
गर्ने ल्याकत छैन भन्ने कुरो छर्लंगै छ) र नम्बरी सुनका भाउ अनुरुपका भिटामिन सी जन्य
फलफुलको सके सेवन गर्ने नसके ‘अमिलो रैछ’ भन्दै पसलबाट तर्किने, जतापायो तेतै पाइने
म:म नखाने (किटानी जाहेरी गर्नुपर्दा हवार्ह्वारे
म:म, टपरी म:म, लाम्चो टिबेटन म:म, खुला म:म, कुखुराको मासु भन्दा सासु ज्यादा
पेलिएको म:म, ढाड सेकान मुल्य राखिएका रेस्टुराँका म:म आदि), गुन्द्रुक खाँदे झैँ
मान्छे खाँद्ने सर्वाजनिक बस-माइक्रो चढ्दै नचढ्ने, जाडोमा एक सिजन खेप्ने चिनियाँ
वस्त्रको पत्र धारण गरि क्षणभंगुर शरीरलाइ न्यानो पर्ने र नेपाल मण्डलका बाटो
चाहार्दा सम्पूर्ण रुपमा चेहेरामा (विशेष:त नाकका पोरा) मुखबन्दि वा नाकबन्दि गर्ने । कथंकदाचित् यति गर्दा पनि Rhinovirus या Streptococcus र तिनका स्वजनले धावा बोलि स्वाशप्रस्वाश प्रणालीमा उपनिवेश खडा गरेमा परब्रह्मा,
परमात्मा, करुनानिधि, चैतन्यस्वरुप पशुपतिनाथको शरणागत भई ‘बोल बम्’ गाइ ‘कुन बेला
संक्रमण उग्र भई ज्यानले धन्न नसकी उपर्ताली फर्केला’ भन्ने चिन्तन र विषाद गरि, आर्जेघाट
छेउको हुताराम बुढाले उद्धार गर्न नसकेका बागमतीका दुर्गन्धी नाली सम्झी परमात्मामा
लिन हुने क्षण कुर्ने बहेक अरु उपाए देखिँदैन ।
नारायण !
